Εργαστήριο Συνεργατικής Μετάφρασης στη Βαρκελώνη – Απολογισμός

Την Πέμπτη 18 Μαΐου 2017 πραγματοποιήθηκε στην Επίσημη (=Κρατική) Σχολή Ξένων Γλωσσών της Βαρκελώνης (Escola Oficial d´Idiomes Barcelona-Drassanes) ένα Eργαστήριο Συνεργατικής  Μετάφρασης πάνω σε μια ιδέα των Σύλβιας Κουβέλη και Βιολέττας Τσιτσιλιάνη από το The Language Project με μεγάλη πείρα στη διοργάνωση «Μεταφραστικών Αντιπαραθέσεων». Το εργαστήριο έλαβε χώρα σε μια ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα με δύο μακρόστενα τραπέζια γύρω από τα οποία τοποθετήθηκαν οι συμμετέχοντες σε δύο ομάδες εκατέρωθεν των φιλολόγων και επαγγελματιών μεταφραστών Montserrat Franquesa και Quim Gestí που διηύθυναν την μεταφραστική προσπάθεια και συζήτηση, ο καθένας της ομάδας του. Τόσο οι μεταφραστές όσο και οι συμμετέχοντες ήταν παλιοί και νέοι μαθητές του τμήματος Νέων Ελληνικών της παραπάνω Σχολής. Το τμήμα μέσω της καθηγήτριας Κλαίρης-Φωτεινής Σκανδάμη είχε αναλάβει και την όλη προετοιμασία και συνδιοργάνωση του εργαστηρίου.

 

Το κείμενο που επιλέξαμε να μεταφραστεί από τα ελληνικά στα καταλανικά ήταν δύο σελίδες από το πρώτο κεφάλαιο του αστυνομικού μυθιστορήματος του Πέτρου Μάρκαρη «Νυχτερινό Δελτίο», βιβλίο που δεν έχει μεταφραστεί στα καταλανικά και που λόγω του είδους και του ύφους του παρουσίαζε ιδιαίτερο μεταφραστικό ενδιαφέρον: λαϊκές εκφράσεις, αστυνομική αργκό, εναλλαγή διαλόγων και περιγραφικών παραγράφων κλπ.

Μοιράσαμε τους συμμετέχοντες, 13 τον αριθμό τελικά, σε δύο ισότιμες ομάδες  μια και ο ο βαθμός της ελληνομάθειάς τους κυμαινόταν από χαμηλός έως πολύ υψηλός (αρχάριοι έως πολύ προχωρημένοι). Ως προς τη γλώσσα-στόχο, ήταν στην πλειοψηφία τους φυσικοί ομιλητές των καταλανικών και οι μη φυσικοί ομιλητές, ένας ανά ομάδα, ένας ιταλός και μία ισπανίδα μαθήτρια από τη Χώρα των Βάσκων, ήταν μεταφραστές και γλωσσομαθείς. Να σημειώσουμε ότι σε μία από τις ομάδες συμμετείχε και μία μαθήτρια, αστυνομικός, που συνεισέφερε σημαντικά λόγω της επαγγελματικής της εμπειρίας στην όσο το δυνατόν ακριβέστερη απόδοση του κειμένου. Το εργαστήριο παρακολούθησαν επίσης ως ακροάτριες και δύο συμφοιτήτριες από το μεταφραστικό τμήμα του Αυτόνομου Παν/μίου της Βαρκελώνης, μια ελληνίδα και μία ισπανίδα. Πάνω στα τραπέζια είχαν τοποθετηθεί και διάφορα λεξικά. Ένα μέλος από κάθε ομάδα ανέλαβε να γράφει σε υπολογιστή το μεταφρασμένο κείμενο στην τελική του μορφή μαζί με τις διαφορετικές επιλογές για λέξεις ή εκφράσεις που είχαν κάποια ιδιαιτερότητα.

Από τις υπεύθυνες και οργανώτριες του σεμιναρίου μας είχαν ήδη στείλει σαφείς οδηγίες για τη κατανομή του χρόνου, που αποδείχτηκαν πολύτιμες δεδομένου ότι η Σχολή κλείνει πάντα στις 9 το βράδυ. Το εργαστήριο ξεκίνησε με μία σύντομη παρουσίαση του The Language Project και των δράσεών του όσον αφορά τη μετάφραση, των συνεργατών στη συγκεκριμένη δράση, το Literature across Frontiers και τη Σχολή Γλωσσών, καθώς και των δύο μεταφραστών που είχαν αναλάβει το συντονισμό των ομάδων. Στη συνέχεια παρουσιάστηκε ο συγγραφέας Πέτρος Μάρκαρης, γνωστός και αγαπητός στην Ισπανία, και το συγκεκριμένο βιβλίο του. Αμέσως μετά οι ομάδες άρχισαν να δουλεύουν. Οι συζητήσεις έδωσαν και  πήραν. Γιαγιάδες και παππούδες  που «όταν ήμουνα μικρός έλεγαν…» βγήκαν από τα χρονοντούλαπά τους  για να δώσουν ένα χεράκι στους επίδοξους μεταφραστές.  Λέξεις περνούσαν από χείλη σε χείλη μέχρι να βρεθεί η ακριβής σημασία τους, εκφράσεις, παροιμίες. Κι όταν οι τόνοι ανέβαιναν  η Σύλβια Κουβέλη και η υποφαινόμενη, που καθ΄όλη τη διάρκεια της διεξαγωγής του εργαστηρίου γυρίζαμε στα τραπέζια για να παρατηρήσουμε τα τεκταινόμενα ή να ενθαρρύνουμε τους συμμετέχοντες, επαναφέραμε τις ομάδες στην τάξη εφόσον δεν έπρεπε η μία να γνωρίζει τις επιλογές της άλλης. Τα τελικά μεταφράσματα θα παρουσιαστούν τον Σεπτέμβριο σε έναν άνοιχτό για το κοινό μεταφραστικό διαξιφισμό και ήταν γι΄αυτό ανάγκη να μείνει μυστική η τελική μορφή τους.

Το εργαστήριο διεξήχθηκε σε κλίμα φιλικό και ευχάριστο και κατά ένα θαυμαστό τρόπο και οι δύο ομάδες ολοκλήρωσαν τη μετάφραση σχεδόν ταυτόχρονα μέσα στα προκαθορισμένα χρονικά πλαίσια. Τόσο οι συνδιοργανώτριες όσο και όλοι οι συμμετέχοντες πιστεύουμε ότι η διεξαγωγή του εργαστηρίου αυτού στέφθηκε με μεγάλη επιτυχία και ανυπομονούμε να έρθει η στιγμή του Slam, της επόμενης φάσης του.

Κλαίρη Σκανδάμη

Καθηγήτρια Νέων Ελληνικών