Μετάφραση. Μία λέξη, πολλά (συν)αισθήματα. Ναι, καλά διαβάσατε, γιατί περί (συν)αισθημάτων πρόκειται.

Προσωπική φώτοΠάντα μου άρεσε να μεταφράζω. Οτιδήποτε. Από οδηγίες χρήσης συσκευών μέχρι ερωτικά ποιήματα και πάει λέγοντας. Ποτέ όμως δεν κατάλαβα τι σημαίνει πραγματικά μετάφραση. Ποτέ, μέχρι να ασχοληθώ περισσότερο με αυτή. Και τότε κατάλαβα. Κατάλαβα πολλά. Πως δε μεταφράζεις απλά λέξεις στοιβαγμένες η μία δίπλα στην άλλη. Αλλά κοιτάς πίσω από αυτές. Νιώθεις τον παλμό του κειμένου, βλέπεις πια με τα μάτια του μεταφραστή. Ένας άλλος κόσμος γεννιέται μπροστά σου. Αυτός της μετάφρασης. Εκεί δε σε νοιάζουν οι λέξεις σαν λέξεις, αλλά οι σημασίες αυτών. Ποιο το νόημα αν μεταφράσω ένα ανέκδοτο και γελάσω μόνο εγώ που το μετέφρασα; Κανένα φυσικά. Γι’ αυτό έχεις πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού σου αυτό: πως κάθε μετάφραση έχει κι έναν σκοπό, μία λειτουργία. Κι έτσι προχωράς. Βαδίζεις πια σε άλλα μονοπάτια. Καινούρια και κάποιες φορές δύσβατα. Αλλά δε σταματάς. Όχι. Συνεχίζεις να ψάχνεις, να ρωτάς, να ανακαλύπτεις. Γιατί και η μετάφραση απαιτεί χρόνο και υπομονή. Πολλή υπομονή. Ατελείωτες ώρες ψάξιμο στα λεξικά – και όχι μόνο – για μία και μόνο λέξη, για ένα και μόνο κομμάτι του πάζλ. Και μόλις το προσθέσεις κι αυτό στο πάζλ, στο μεγάλο πάζλ της μετάφρασης, νιώθεις τόση χαρά που κάνεις σα μικρό παιδάκι. Ανακαλύπτεις με λίγα λόγια τον εαυτό σου. Τα όριά σου. Αυτή είναι η ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ. Κάτι πιο βαθύ από όσο φαντάζεστε. Μία γέφυρα που στήνεται ανάμεσα σε πολιτισμούς. Ένα παράθυρο με διαφορετική θέα από τα υπόλοιπα. Μία πόρτα που αν τη διαβείς, θα γνωρίσεις τη νοοτροπία κι άλλων ανθρώπων, κι ας ζουν πολύ πιο μακριά από εσένα.

Υπάρχει όμως ένα μικρό πρόβλημα. Για να ξεκλειδώσεις αυτήν την πόρτα, όπως και κάθε άλλη πόρτα, χρειάζεσαι ένα κλειδί. Ένα κλειδί που δε θα ανοίξει μόνο την πόρτα της μετάφρασης, αλλά κι άλλες πόρτες στο παιχνίδι της ζωής. Το να κατέχεις πολύ καλά μία ξένη γλώσσα. Δεν αρκεί να «το έχεις», όπως λέμε, με το λεξιλόγιο και τη γραμματική. Χρειάζεται να έχεις εμβαθύνει και στον πολιτισμό. Να έχεις εντρυφήσει στα ήθη και τα έθιμα αυτού. Μόνο τότε θα μπορέσεις να ζήσεις τη μαγεία της μετάφρασης. Και η μετάφραση για εμένα είναι κάτι παραπάνω από τέχνη. Μία πρόκληση για τα όριά σου. Όπως είναι γνωστό, η μετάφραση δεν είναι μία εύκολη υπόθεση. Αντιθέτως, είναι ένα αρκετά δύσκολο εγχείρημα που απαιτεί μεταξύ άλλων σοβαρότητα, αλλά και υπευθυνότητα. Ακόμα και η μετάφραση μίας συνταγής μαγειρικής, που πιθανόν να φαντάζει κάτι εύκολο, δεν είναι. Γιατί απλά, αν μπερδευτείς και δε μεταφράσεις σωστά έστω κι ένα συστατικό της συνταγής, αυτός που θα προσπαθήσει να την εκτελέσει θα έρθει αντιμέτωπος με πολλές δυσκολίες. Ή γενικότερα, αν δεν χρησιμοποιήσεις την κατάλληλη ορολογία που αντιστοιχεί σε ένα τέτοιο είδος κειμένου, τότε η μετάφρασή σου δεν θα είναι και τόσο καλή.

Συμπέρασμα; Η μετάφραση είναι ένα ποτάμι δίχως τελειωμό, μία θάλασσα χωρίς πυθμένα. Όσα κείμενα και να μεταφράσεις, ποτέ δε θα είσαι σε θέση να χαρακτηρίσεις τον εαυτό σου «τέλειο». Θα αρκείσαι πάντοτε στο «καλός μεταφραστής» και «καλή μετάφραση». Αυτό είναι και το πιο σημαντικό. Και ξέρετε γιατί; Γιατί έτσι θα έχετε ένα κίνητρο να γίνεστε συνεχώς καλύτεροι. Καλύτεροι στη δεύτερη μετάφραση κι ακόμα καλύτεροι στην επόμενη. Σε αυτό εδώ το σημείο, θα βάλω τώρα την τελευταία μου τελεία, ελπίζοντας να χαθείτε κι εσείς σε αυτόν τον ιδιαίτερο κόσμο της μετάφρασης, όπως χάθηκα και θα συνεχίσω να χάνομαι κι εγώ.

Αλεξάνδρα Γ. Κωνσταντινίδου