The Interpreting Slam: H διερμηνεία στο μικροσκόπιο.

Ο Αναστάσιος Ιωαννίδης και το The Language Project διοργάνωσαν στις 21 Ιανουαρίου 2017 στο City Unity College στην Αθήνα το πρώτο Interpreting Slam ή, όπως θα μπορούσαμε να πούμε στα ελληνικα, την πρώτη μάχη μεταξύ διερμηνέων. Στις επάλξεις βρέθηκαν οι διερμηνείς Φαίη Μαγκούτη και Μαρία Δρόσου. Ο στόχος δεν ήταν, ωστόσο, να αναδειχθούν νικητές και ηττημένοι από αυτή την ιδιότυπη αντιπαράθεση, αλλά να γίνει γνωστή η θεωρητική και πρακτική πλευρά του επαγγέλματος της διερμηνείας σε ένα ευρύτερο κοινό που ενδεχομένως ελάχιστα γνώριζε μέχρι τότε για αυτό.

Η ιδέα προέρχεται από τον χώρο της μετάφρασης και την αντίστοιχη εκδήλωση του Translation Slam. Όπως εκεί δύο μεταφραστές καλούνται να υπερασπιστούν μπροστά σε κοινό τη μετάφραση του ίδιου πρωτότυπου κειμένου, την οποία έχουν επεξεργαστεί και ολοκληρώσει εκ των προτέρων, χωρίς ο ένας να γνωρίζει τις επιλογές του άλλου, έτσι και εδώ δύο διερμηνείς τίθενται αντιμέτωποι με το ίδιο πρωτότυπο προφορικό κείμενο, αυτή τη φορά. Ή, για να είμαστε ακριβείς στη δική μας περίπτωση, με δύο πρωτότυπα κείμενα, δύο προφορικές ομιλίες στην αγγλική γλώσσα: μία με θέμα τη γιορτή των Ευχαριστιών στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και μία που αφορούσε στην αγαπημένη συνήθεια των Βρετανών, το τσάι. Η επιλογή της θεματολογίας των ομιλιών για την οποία είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων οι δύο διερμηνείς μας, χωρίς όμως να γνωρίζουν το ακριβές περιεχόμενό τους, κάθε άλλο παρά τυχαία έγινε.

Η πρώτη από τις δύο ομιλίες εκφωνήθηκε λίγες μέρες πριν από την εκδήλωση σε μια ιδιωτική συνάντηση των διερμηνέων με την ομιλήτριά μας. Η τελευταία διάβαζε και οι διερμηνείς, η καθεμία από την καμπίνα της, έκαναν τη δουλεία τους: διερμήνευαν. Κι εμείς κάναμε τη δική μας: ηχογραφήσαμε τους πάντες. Στη συνέχεια, τα ηχογραφημένα αρχεία παρουσιάστηκαν την ημέρα της εκδήλωσης και αποτέλεσαν το αντικείμενο μιας συγκριτικής ανάλυσης φράση προς φράση και τη βάση για μια μεγάλη και ανοιχτή συζήτηση γύρω από τη διερμηνεία. Ο διάλογος που αναπτύχθηκε ανάμεσα στις διερμηνείς που κάθονταν στο πάνελ και το κοινό που εξέφρασε τις απορίες και τα σχόλιά του ήταν αποκαλυπτικός. Αλλά δεν θα μπορούσαμε να σταματήσουμε εκεί, χωρίς να προσφέρουμε μια πραγματική εικόνα των διερμηνέων επί τω έργω. Έτσι, τοποθετήσαμε ειδικές καμπίνες διερμηνείας στο χώρο, μοιράσαμε στους ακροατές μας αντίστοιχους δέκτες, και καλέσαμε μια διαφορετική φυσική ομιλήτρια της Αγγλικής να μας μιλήσει για το δεύτερο θέμα που είχαμε επιλέξει, την κατανάλωση τσαγιού στη Βρετανία. Στη συνέχεια, προκαλέσαμε τις διερμηνείς μας να αναμετρηθούν εκ νέου ζωντανά αυτή τη φορά μπροστά στο κοινό, το οποίο ήταν σε θέση να ακούσει εκ περιτροπής όποια από τις δύο διερμηνείς ήθελε. Μάλιστα, δύο θαρραλέες ακροάτριες από το κοινό συνόδεψαν τις διερμηνείς μέσα στις καμπίνες και είχαν την ευκαιρία να τις παρακολουθήσουν από κοντά.

Σκοπός από τη διπλή αυτή έκθεση στη διερμηνεία, την ηχογραφημένη και τη ζωντανή εκδοχή, ήταν να παρέχουμε στο κοινό μια όσο το δυνατό περισσότερο ρεαλιστική εικόνα της καθημερινότητας των διερμηνέων. Τα θέματα των ομιλιών, απλά αλλά όχι απλοϊκά, έκρυβαν ιδιαίτερες δυσκολίες, όπως ιστορικά και πολιτισμικά στοιχεία, ημερομηνίες και ονόματα, ενώ και η εναλλαγή των ομιλητριών με τη διαφορετική προφορά και ταχύτητα παρουσίασης επέτειναν την αίσθηση της αυθεντικότητας. Οι καρποί και τα συμπεράσματα που αντλήθηκαν μέσα από την παραπάνω διαδικασία ήταν πολλά. Επί τάπητος τέθηκαν διάφορα ζητήματα: από τα διάφορα περιβάλλοντα εργασίας των διερμηνέων και τις ιδιαίτερες ικανότητες που πρέπει αυτός να κατέχει, μέχρι και τον τρόπο που προετοιμάζεται, διαχειρίζεται τα λάθη του και εφαρμόζει τις διάφορες κατάλληλες τεχνικές, για την περίπτωση που η ταχύτητα του ομιλητή δεν τον βοηθάει. Μεταξύ άλλων, διαπιστώσαμε ότι η διερμηνεία είναι πολλά περισσότερα από την κατοχή μιας ξένης γλώσσας, ότι η γνώση του πολιτισμού, καθώς και η γενική παιδεία, η συνεχής σφαιρική ενημέρωση αλλά η εξειδικευμένη γνώση είναι εκ των ων ουκ άνευ, ότι η κατοχή της μητρικής γλώσσας, ο χειρισμός του άγχους και η σταθερότητα της φωνής επηρεάζουν την κρίση των τελικών αποδεκτών, και ότι σε περίπτωση που τα μικρόφωνα κλείσουν λόγω τυχαίου τεχνικού λάθους, οι διερμηνείς μπορούν να βγουν από την «προστασία» της καμπίνας τους, να χτυπήσουν δυνατά το τζάμι και να δηλώσουν το πρόβλημα και την παρουσία τους (Ναι, ναι! Μας συνέβη και αυτό!). Και, τέλος, μάθαμε τι σημαίνουν κάποιοι όροι της διερμηνείας, όπως co-cabine, decalage και relais!

Ευχαριστούμε θερμά τους ανθρώπους του City Unity College που όχι μόνο αγκάλιασαν εξαρχής την ιδέα μας, αλλά μας βοήθησαν υλικοτεχνικά να την πραγματοποίησουμε, τις διερμηνείς μας που αποδέχτηκαν με χαρά την πρόσκληση, τις ομιλήτριές μας, Σύλβια Κουβέλη και Jo Lees, που υποδύθηκαν άψογα τους ρόλους τους και, τέλος, όλους όσοι βρέθηκαν κοντά μας και μοιράστηκαν το ενδιαφέρον και τις σκέψεις τους μαζί μας.

Αναστάσιος Ιωαννίδης