Χιούμορ στη μετάφραση ή μετάφραση με χιούμορ;

1Συχνά κάνοντας βόλτες στο διαδίκτυο πέφτει το μάτι σου σε κάποιες μεταφρασμένες ταμπέλες. Εκεί όχι απλά γελάς, αλλά ξεκαρδίζεσαι. Ξεκαρδίζεσαι, ξεκαρδίζεσαι  και κάπως έτσι περνάει από το μυαλό σου η πρώτη σοβαρή σκέψη. Αναρωτιέσαι «τι έχει πάει στραβά;». Μπορεί κάποιος να το έγραψε και να μην ήθελε να κάνει πλάκα; Άλλες φορές, κυρίως όταν το κείμενο είναι γραμμένο σε χαρτί, με κάνει να σκέφτομαι ότι κάποιος το έβαλε εκεί επίτηδες για να το βγάλει φωτογραφία και να μας διασκεδάσει. Αλλά μάλλον δεν είναι αυτός ο λόγος. «Πώς φτάνεις σ’ αυτό το συμπέρασμα;» θα μου πει κάποιος. Όταν λοιπόν έγραφα την πτυχιακή μου με θέμα τη μετάφραση καταλόγων εστιατορίων, έπρεπε να ψάξω, να βρω και να μελετήσω πολλούς καταλόγους ελληνικών εστιατορίων της Γερμανίας. Πέραν του ότι μου άνοιγε η όρεξη –2ακόμα κι αν ήμουν χορτάτος– έβγαλα κάποια συμπεράσματα παραπλήσια με αυτά των ταμπελών που συναντάμε όλοι μας. Σε συζήτηση που είχα με έμπειρη μεταφράστρια, που διατηρεί μεταφραστικό γραφείο στη Θεσσαλονίκη, συνειδητοποίησα για μια ακόμη φορά πως επαληθεύεται η λανθασμένη αρχή του «όποιος έχει πτυχίο ή ξέρει μια γλώσσα καλά, μπορεί και να μεταφράσει». Η μετάφραση δεν είναι απλά μια μεταφορά λέξεων από μια γλώσσα σε μια άλλη, αλλά ένα ολόκληρο ταξίδι στην ιστορία και σε πολιτισμούς. Μια διαδικασία που σε συνεπαίρνει, σε απορροφά, σε εξιτάρει και σε κάνει να ψάχνεις συνέχεια καινούριες και καλύτερες εναλλακτικές. Ο μεταφραστής πρέπει να εμβαθύνει συνέχεια και να μη μένει στάσιμος, καθώς η μετάφραση είναι μια επιστήμη η οποία εξελίσσεται καθημερινά. Συνεπώς, όποιος έχει ένα πτυχίο μιας ξένης γλώσσας δεν μπορεί να μεταφράσει εξίσου καλά με έναν έμπειρο και πτυχιούχο μεταφραστή.

3Επίσης, οι περισσότεροι άνθρωποι που χρειάζονται κάποιο είδος μετάφρασης δεν θέλουν να δίνουν πολλά χρήματα για να μεταφραστεί το κείμενό τους (στην περίπτωσή μας βλέπε καταλόγους ή ταμπέλες) σε γλώσσες που οι ίδιοι θεωρούν ότι μπορούν να χειριστούν. Αυτό τους οδηγεί στην απλή και εύκολη λύση η οποία δεν είναι άλλη από το Google Translate. Το Google Translate ή όποια άλλη μηχανή αυτόματης μετάφρασης δεν μπορεί να αντικαταστήσει το ανθρώπινο μυαλό. Ναι μεν είναι μια μεγάλη βάση δεδομένων με άπειρα λήμματα, αλλά δεν είναι τόσο εξελιγμένη (ακόμα;), ώστε να μπορεί να επιλέξει τη σωστή, ανάμεσα στις πολλές και διαφορετικές ερμηνείες, που μπορεί να έχει μια λέξη. Η τακτική που θα ακολουθήσει μια τέτοια μηχανή αναζήτησης είναι η μετάφραση ένα προς ένα, δηλαδή η κατά λέξη μετάφραση. Μέσα από την εμπειρία μου στη μετάφραση και δη στη μετάφραση των πολιτισμικών στοιχείων, δεν μπορεί να εφαρμοστεί μια τέτοια τεχνική. Ο μεταφραστής πρέπει να έχει σαν βοήθεια την τεχνολογία, αλλά δεν πρέπει να αντικαθίσταται από αυτήν.

4Κλείνοντας, θα ήθελα να πω ένα ευχαριστώ σε όσους επιμελήθηκαν τις πινακίδες αυτές καθώς με διασκέδασαν πάρα πολύ, εύχομαι όμως να μη συνεχιστεί αυτό και να απευθύνονται από εδώ και πέρα σε επαγγελματίες μεταφραστές. Ακόμη, πρέπει συνέχεια να επισημαίνουμε πως η σωστή μετάφραση ενώνει τους πολιτισμούς και πως είναι ένα από τα σημαντικότερα μέσα επικοινωνίας των λαών.

Γιάννης Μπέρσος