Comics Translation Workshop: Απολογισμός Σεμιναρίου

 

Μεταφράζοντας κόμικ!

Comics Translation Workshop: Απολογισμός Σεμιναρίου

 

Έχετε σκεφτεί ποτέ ότι ίσως από γλώσσα σε γλώσσα ακούμε διαφορετικά; Για παράδειγμα πως όταν δύο κεφάλια κουτουλούν, κάνουν “Dooonk!” στα αγγλικά και «Γκντουουπ!» στα ελληνικά; Μήπως από γλώσσα σε γλώσσα φιλάμε και διαφορετικά; Το γλυκό άγγιγμα ενός φιλιού στο αγγλικό μας κόμικ ηχούσε παραστατικά ως “Kiss!”, στο ελληνικό όμως ως «Σμουτς!».

Αν πάμε λίγο πιο βαθιά ίσως κάνουμε κι άλλες ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις, όπως ότι βρίζουμε διαφορετικά από πολιτισμό σε πολιτισμό. Ο απηυδισμένος Νώε αποκαλεί τη γυναίκα του, που του έχει βγάλει την πίστη, “Ball and chain!”. Ποια ελληνική ύβρις θα μπορούσε να μεταφέρει πιστότερα αυτή τη γλαφυρή προσβολή προς τη σύζυγο; Κι αν προσβάλλουμε διαφορετικά από γλώσσα σε γλώσσα, μήπως κι άλλα πράγματα, που περιλαμβάνουν κοινά αρχέγονα φυσικά ένστικτα, τα κάνουμε διαφορετικά; Το “hanky-panky” του αγγλοφωνου κόμικ ήρωά μας είναι ίδιο με το «τσίκι-τσίκι», «φίκι-φίκι» και άλλα εύστοχα στο ελληνικό κόμικ;

Τέτοια και πολλά άλλα, διαφορετικής φύσης μεταφραστικά ζητήματα μας προβλημάτισαν στο σεμινάριο μετάφρασης κόμικ, το οποίο διοργανώθηκε στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο στις 19.05.2016 από το The Language Project, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Οπτικοακουστικών Τεχνών 2016. Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή…

Αγουροξυπνημένα πρόσωπα συναντήθηκαν στις 9 το πρωί στην Κέρκυρα. Ένα άλλο αγουροξυπνημένο πρόσωπο από τη Μάλαγα, η υποψήφια διδάκτωρ Δανάη Ταχταρά, με αντικείμενο διατριβής τη μετάφραση ονοματοποιιών στα κόμικ, συνδέθηκε μαζί μας με τη βοήθεια της τεχνολογίας και παρουσίασε πολλά κι ενδιαφέροντα πράγματα που άνοιξαν τα μάτια μας για τα καλά: Μεταφράζουμε κόμικ στην Ελλάδα; Στο εξωτερικό; Ποιες οι συνθήκες εργασίας; Πώς εργαζόμαστε ως μεταφραστές κόμικ; Τι είναι οι ονοματοποιίες; Το lettering; Πώς προσεγγίζω έναν εκδοτικό οίκο για να του παραδώσω τη μετάφραση κόμικ μου; Πού μπορώ να σπουδάσω; Είναι το κόμικ λογοτεχνία;

Έπειτα η συντονίστρια του σεμιναρίου Ζωή Ρέστα χώρισε τους συμμετέχοντες σε ομάδες. Διαφορετικά αποσπάσματα του αγγλόφωνου κόμικ “Habibi” του Craig Thompson μοιράστηκαν και άρχισε η διαδικασία μετάφρασης τους. Τα μέλη της κάθε ομάδας αντάλλαζαν τις απόψεις τους και κατέληγαν στη μία και μοναδική μεταφρασμένη εκδοχή του κόμικ τους.

Στο τελευταίο μέρος του σεμιναρίου η κουβέντα άναψε για τα καλά. Κάθε ομάδα παρουσίαζε το ελληνικό –πλέον- κόμικ της, αφού περιέγραφε τα μεταφραστικά μονοπάτια που οδήγησαν στην τελική επιλογή απόδοσης του κειμένου. Κάθε περιγραφή ακολουθούσε σχολιασμός και ζωηρή ανταλλαγή ιδεών. Πως θα μπορούσε άλλωστε να γίνει διαφορετικά; Αφού ο ζωντανός λόγος τέτοιων κειμένων, με έντονα στοιχεία προφορικότητας, χιούμορ, υπαινιγμών, καθημερινών εκφράσεων, ηχητικών και άλλων αισθητικών μηνυμάτων αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του επαγγέλματος του μεταφραστή. Στα παραπάνω ας προσθέσουμε τον σημαντικό ρόλο της εικόνας, τους περιορισμούς χώρου και άλλες τεχνικές δυσκολίες που περιλαμβάνονται σε αυτό το εξειδικευμένο είδος κειμένου. Ο Γιώργος Παπαδόπουλος ήταν επίσης εκεί για να μας προσφέρει τις γνώσεις του σχετικά με το lettering, αλλά και για να μεταφέρει τα ολόφρεσκα μεταφράσματα στην εικόνα του κόμικ.

Συνοψίζοντας, το Comics Translation Workshop μας έδωσε την ευκαιρία να γνωρίσουμε σε βάθος αυτό το ενδιαφέρον είδος μετάφρασης. Σε κάποιους από τους συμμετέχοντες ίσως να άνοιξε και έναν νέο επαγγελματικό ορίζοντα, σε ένα δημιουργικό μεταφραστικό πεδίο για το οποίο σπάνια γίνεται λόγος. Πέρα από αυτά, το σεμινάριο αυτό ίσως μας επέτρεψε να συνειδητοποιήσουμε και κάτι άλλο: ότι παρά τις πολιτισμικές και γλωσσικές διαφορές μας, η ανάγκη να εκφραστεί το φιλί, η αγκαλιά, το πείραγμα, το χιούμορ και … ίσως τα παράπονα στη σύζυγο, παραμένει κοινό πολιτισμικό χαρακτηριστικό.

Ευχαριστούμε πολύ την εισηγήτρια Δανάη Ταχταρά, τη συντονίστρια του σεμιναρίου Ζωή Ρέστα, το Ιόνιο Πανεπιστήμιο, το Φεστιβάλ Οπτικοακουστικών Τεχνών 2016 για τη φιλοξενία, το κέντρο ξένων γλωσσών Έρασμος για την υποστήριξη, την καθηγήτρια του Ιονίου Πανεπιστημίου κ. Dalila Honorato για τη συνεργασία, τη Σύλβια Κουβέλη, η οποία έχει αναλάβει τη φωτογραφική και κινηματογραφική κάλυψη του σεμιναρίου και φυσικά τον φοιτητή του τμήματος Τεχνών, Ήχου και Εικόνας Γιώργος Παπαδόπουλος για τις γνώσεις και τις υπηρεσίες lettering που μας πρόσφερε.

Τέλος θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε όλους τους συμμετέχοντες για το ενδιαφέρον τους και να σας παρουσιάσουμε το αποτέλεσμα των εργασιών κάθε ομάδας για τη μετάφραση του του αγγλόφωνου κόμικ “Habibi” του Craig Thompson.

1η Ομάδα: Αλμπάλα Φωτεινή, Καραντζη Ισμήνη, Καρολίδου Άννα, Παπαδόπουλος Παναγιώτης, Τόλη Βάγια-Όλγα

Habibi_1Habibi_4

Habibi_11Habibi_8

2η Ομάδα: Γραβάνη Ελευθερία, Κούκουρα Έλενα, Μανωλιδάκη Όλγα, Μαυρίδη Ελισάβετ, Σκερλίδης Σωτήρης, Τούρλου Αικατερίνη Αριστέα

Habibi_16Habibi_13

Habibi_9

3η Ομάδα: Δρυλεράκη Θεονύμφη, Ζιώγας Ραφαήλ, Κούμουλου Βαλεντίνα, Νικηφορίδου Βασιλική, Ροσιλόβαλη Αικατερίνη, Χαμαλίδου Κωνσταντίνα

Habibi_3Habibi_6

Habibi_7Habibi_10

4η Ομάδα: Θανάση Δήμητρα, Κολέτσου Αγγελική, Κορνηλίου Άννα, Ντήλιας Κωνσταντίνος, Σταθοπούλου Σοφία, Τσάνη Μόνικα

Habibi_2Habibi_5

Habibi69 clean

5η Ομάδα: Γιαβάσογλου Σταυρούλα, Ηλία Χριστίνα , Νικολαΐδη Ρεβέκκα, Σαμοϊλη Ευαγγελία, Φειδίας Μιχαήλ, Φιλίππου Κωνσταντίνος

Habibi_15Habibi_19

Habibi_14Habibi_17